COA en vrijheid van godsdienst

Stichting Gave heeft op 20 mei 2019 protest aangetekend tegen de wijze waarop COA omgaat met godsdienst op de azc’s. Gave is hierover al vele jaren in gesprek met COA, maar nog steeds blijkt het COA geen oog te hebben voor de grondrechten, waaronder de vrijheid van godsdienst, van de bewoners. Dat is opnieuw gebleken toen onlangs een geestelijk verzorger op een azc een centrumverbod kreeg vanwege geloofsgesprekken op de kamer van een bewoner.

Al geruime tijd is Stichting Gave in gesprek met het COA hoofdkantoor over de wijze waarop in de praktijk invulling wordt gegeven aan de religieuze en politieke neutraliteit van het COA. In meerdere situaties is gebleken dat het in gezamenlijkheid beleven van geloof door bewoners in bijzijn van een geestelijk verzorger van buiten het azc volgens het COA een inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer van de bewoners. COA stelt dat vanwege de politieke en religieuze neutraliteit van het COA zulke bijeenkomsten niet zijn toegestaan op de eigen kamer, ook al vinden ze plaats op uitnodiging van de bewoners zelf en is er van overlast geen sprake. COA realiseert zich in de optiek van Gave niet, dat ze daarmee zelf inbreuk pleegt op de persoonlijke levenssfeer van haar bewoners door de vrijheid van geloof in de persoonlijke levenssfeer te beperken of te ontnemen. Hiermee creëert het COA een klimaat op azc’s waarbinnen er geen ruimte wordt ervaren om de eigen religie vrij te beleven.

Grondrechten

Het meest fundamentele punt is dat het COA hier voorbijgaat aan de grondrechten, in het bijzonder het recht op vrijheid van godsdienst. Een grondrecht die ook het recht geeft om het geloof ‘in gezamenlijkheid’ te beleven. Bovendien is het schrijnend dat het COA geen oog heeft voor de achtergrond van een kwetsbare minderheid onder de bewoners: christenen die gevlucht zijn uit het land van herkomst omdat ze niet openlijk hun geloof konden belijden en beleven. Hopend om deze vrijheid van godsdienst in Nederland wel te vinden, worden ze opnieuw geconfronteerd met de beperkingen van deze vrijheid zoals in hun land van herkomst. Het COA beseft onvoldoende hoe deze achtergrond en de daaraan verbonden ervaringen en trauma’s opspelen door de wijze waarop het COA nu met godsdienst op azc’s omgaat.

Inbreuk op de persoonlijke levenssfeer

Hoewel Stichting Gave al sinds 2010 hierover in gesprek is met het COA zijn recente voorvallen op verschillende azc’s aanleiding geweest om op een azc-locatie in gesprek te gaan met medewerkers van het hoofdkantoor en de betreffende locatiemanager. In deze gesprekken, en ook in eerdere mailconversaties met de afdeling juridische zaken van het COA hoofdkantoor, werd duidelijk dat de religieuze neutraliteit wordt geïnterpreteerd als ’dat het COA alles kan verbieden van alles wat met religie te maken heeft’. In de gesprekken bleek vervolgens wel dat een activiteit als bijbelstudie/geloofsgesprek op de kamer niet verboden kan worden, maar tegelijk wil men daar geen ruimte aan geven. Het in gezamenlijkheid beleven van geloof op de kamer wordt betiteld als een activiteit die inbreuk kan maken op de persoonlijke levenssfeer van de bewoners en die daarmee niet is toegestaan. Het is zeer te betreuren dat deze interpretatie niet alleen op verschillende azc’s aan de oppervlakte komt maar zo diep in de organisatie is genesteld dat ook het COA hoofdkantoor deze interpretatie blijkt aan te houden. Daarmee is  de godsdienstvrijheid van asielzoekers op landelijk niveau in het geding. Schrijnend is dat in de genoemde praktijksituaties het COA het geloofsgesprek op de eigen kamer heeft verboden en zelf een terreinverbod aan een geestelijk verzorger heeft afgegeven, zonder de betrokkenen te horen en in overleg te gaan.

Beperkingen

In reactie op de stellingname van Stichting Gave dat bewoners van een azc de vrijheid moeten genieten om op hun kamer, zonder daarbij anderen overlast te bezorgen, met geloofsgenoten hun geloof te beleven, geeft het COA aan hier paal en perk aan te willen stellen door, met een beroep op de veiligheid, het aantal mensen in een kamer te willen beperken of deze beleving van het geloof te beperken tot binnen het gezin. Het is onze stichting tot op heden niet duidelijk geworden waarop het COA zich met deze regels baseert en waar deze regels, voor bewoners of voor bezoekers, kenbaar zijn gemaakt. Het COA blijft zich daarnaast beroepen op haar religieuze en politieke neutraliteit en haar interpretatie daarvan.

Handreiking levensbeschouwing

In de afgelopen jaren is er door COA gewerkt aan een Handreiking levensbeschouwing. Dit document bevat een aantal waardevolle elementen, maar in de praktijk biedt het onvoldoende duidelijkheid over de rechten van azc-bewoners ten aanzien van  de vrijheid van geloof en levensbeschouwing. Hierdoor ontvangen minderheden zoals b.v. christen-bekeerlingen, atheïsten en  yezidi’s onvoldoende steun vanuit het COA. Zij ervaren in het azc dezelfde soort beperkingen als in het land waar zij vandaan gevlucht zijn.

Oproep

Bovengenoemde stellingname van het COA dwingt Gave om dit breder kenbaar te maken. Gave roept het COA op om te werken aan een verandering van de houding t.o.v. het persoonlijke geloof van de azc-bewoners. Het kan niet zo zijn dat de persoonlijke levenssfeer aangetast blijft worden doordat het gezamenlijk beleven van het geloof in bijzijn van iemand van buiten het azc verboden blijft.

Reactie COA

Op 12 juni 2019 ontving Gave de volgende reactie:

Het COA (…) is van mening dat iedere bewoner die zijn geloof wil belijden, ongeacht welk geloof, (…) daartoe de vrijheid heeft en deze kan belijden. Het COA maakt daarbij geen onderscheid naar religie. Het COA heeft wel de leefbaarheid en de veiligheid op locatie te borgen, waarbij politieke en religieuze activiteiten die inbreuk plegen op de persoonlijke levenssfeer van anderen niet zijn toegestaan. Het is om deze reden dat het COA (…) relevante beleidsstukken (waaronder de huisregels) zal aanscherpen om nog duidelijker te maken dat het bewoners vrij staat het geloof in de privésfeer te belijden, en dat (georganiseerde) groepsbijeenkomsten, groter dan het gezinsverband, hier niet onder vallen.”

COA beroept zich dus nog steeds op de leefbaarheid en veiligheid van het azc en op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Gave meent dat deze randvoorwaarden op gelijke wijze van toepassing zijn op alle activiteiten op een azc. COA maakt echter onderscheid tussen ‘godsdienstige’ bijeenkomsten en andere bijeenkomsten. Bewoners mogen wel bij elkaar op de kamer een verjaardag vieren of een voetbalwedstrijd kijken. Zodra echter de Bijbel opengaat en over geloof gesproken wordt, is dat in de ogen van COA per definitie een bedreiging van de leefbaarheid, veiligheid en de persoonlijke levenssfeer van de bewoners. Terwijl verwacht mag worden dat COA er nu serieus werk van maakt de vrijheid van godsdienst van de bewoners te eerbiedigen, wil COA de onrechtmatige inperking daarvan juist in beleid vastleggen. COA beseft nog steeds niet dat zij groepen bewoners op het azc dezelfde beperkingen oplegt die zij in hun eigen land hebben ervaren. Konden ze daar hun geloof niet samen beleven, in het azc mag dat nog steeds niet. Gave blijft van mening dat COA daarmee de grondrechten van de bewoners schendt.

Artboard facebook google+ instagram linkedin maps pinterest twitter vimeo youtube world