Minister geeft onvolledige informatie over Syrië

Op 27 oktober 2026 heeft minister van den Brink een IND rapport gepubliceerd over de situatie van christenen in Syrië. Op basis van dit rapport wordt geconcludeerd, dat het beleid ten aanzien van asielaanvragen van Syrische christenen geen wijziging behoeft. Een eerste screening van het rapport leidt tot de conclusie, dat de minister te veel meegaat in het narratief van de Syrische interim-regering dat christenen kunnen rekenen op de bescherming van de autoriteiten.

gepubliceerd: 28 oktober 2026, laatste update 9 november 2026

We hebben (nog) geen volledig onderzoek gedaan naar de onderbouwing van het rapport van de IND. Toch constateren we op basis van een eerste screening dat het rapport onvoldoende en onvolledig (selectief) gebruik maakt van relevante bronnen. Verder heeft de IND Open Doors wel geraadpleegd, maar blijkt dat in een zodanig laat stadium gebeurd te zijn, dat de conclusie gerechtvaardigd lijkt dat de raadpleging meer voor de vorm was dan voor de inhoud. De eindversie van het rapport zoals dat aan de Tweede Kamer is aangeboden is inhoudelijk identiek aan de versie die Open Doors is voorgelegd. De aanvullende informatie van Open Doors is dus geheel niet gebruikt.

Selectief gebruik van bronnen

Op p. 2 van het IND rapport wordt twee keer verwezen naar het artikel “Syria: Normalization Must Not Leave Christians Behind” van het European Centre for Law & Justice (ECLJ). De minister haalt hieruit aan, dat de interim-autoriteiten aandacht besteden aan hun imago onder christenen en dat een christen adviseur werd voor zaken betreffende de Verenigde Staten. Wat de minister verzwijgt is, dat dit volgens ECLJ niet wegneemt dat diverse religieuze en etnische groepen, waaronder christenen, in sterke mate ondervertegenwoordigd blijven: “the key centres of political, military and security power remain dominated by close associates of Ahmed al-Sharaa originating from Idlib Province—a phenomenon increasingly described as the ‘Idlibization’ of Syria’s governing elite” en “Many also observe an increasing salafization of Syrian society, modelled on policies previously implemented in Idlib Province.”

Volgens de informatie van ECLJ schetst de interim-regering van Syrië richting de internationale gemeenschap een rooskleuriger beeld van de mensenrechtensituatie en de veiligheid van onder meer christenen. De vraag kan gesteld worden, of de interim-regering bewust een rookgordijn opwerpt om een salafistische agenda te verbloemen. Het algemeen ambtsbericht Syrië van augustus 2023 schreef nog over HTS, waaruit de huidige president en de meerderheid in de regering afkomstig is:

“Alhoewel HTS zijn ontstaansgeschiedenis in de ideologie van Al Qaida kent, probeert het leiderschap van deze organisatie de laatste jaren een gematigder gezicht te laten zien en heeft ze openlijk afstand gedaan van de jihadistische ideologie. Desondanks blijven de ideeën en het wereldbeeld van het leiderschap en de leden van HTS extreem, aldus universitair onderzoeker Aaron Zelin in zijn studie over HTS.” (p. 69)

Het lijkt er op, dat de IND te kritiekloos meegaat in de door de Syrische interim-regering gewenste beeldvorming.

Kritisch rapport ontbreekt

Eind maart 2026 vond een grootschalige aanval plaats op de christelijke stad Al-Suqaylabiyah, wat in het IND rapport op p. 6 besproken wordt. Hierover is een onthullend onderzoeksrapport van de NGO Syrians for Truth and Justice (STJ) verschenen waar we in september reeds over publiceerden. Dit rapport is door de IND echter volledig genegeerd. Samenvattend leidt dit rapport tot de conclusie:

dat christenen niet alleen (en vaak ten onrechte) gezien worden als aanhangers van het vroegere regime van Assad, maar om die reden ook frequent doelwit zijn van intimidatie, provocatie en geweld dat voorts mede religieus gemotiveerd is;
dat de Syrische autoriteiten de belofte van bescherming aan de christelijke minderheid niet waarmaken en kennelijk ook niet kunnen waarmaken;
dat de Syrische autoriteiten het geweld tegen de inwoners van Al-Suqaylabiyah ten onrechte afdoen als een lokaal incident en niet bereid of bij machte zijn de dieperliggende factoren aan te pakken, maar in tegendeel de actoren van geweld feitelijk de ruimte geven om het geweld voort te zetten;
dat de gebeurtenissen van 27 en 28 maart 2026 in Al-Suqaylabiyah geen op zichzelf staand incident is, maar een ernstige escalatie van stelselmatige intimidatie, provocatie en geweld tegen christenen dat ook elders in Syrië kan plaatsvinden en escaleren.

Volgens STJ hebben de Syrische autoriteiten er veel aan gedaan om de ernst van het geweld te bagatelliseren. De autoriteiten lijken er op uit te zijn het beeld te schetsen alsof ze de zaak onder controle hebben terwijl er sterke aanwijzingen zijn dat dat niet zo is. De veiligheidstroepen hebben volgens STJ de aanval op de stad kennelijk gedoogd en leden van de veiligheidstroepen hebben er volgens getuigenverklaringen zelfs actief in geparticipeerd. De in het IND rapport genoemde reconciliatie bijeenkomsten door de autoriteiten lijken een excuus te zijn om af te zien van strafrechtelijke vervolging van de daders. Het STJ rapport (p. 12) dringt aan op grondig onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen in Al-Suqaylabiyah en op effectieve strafrechtelijke vervolging van de geweldplegers.

NB: Op 3 oktober 2026 is er opnieuw een geweldsescalatie geweest in Al-Suqaylabiya, blijkens berichten van onder meer Kerk in Nood en Open Doors. Open Doors maakt ook melding van een geweldsincident in september 2026.

Onzorgvuldige raadpleging Open Doors

De minister stelt in zijn begeleidende kamerbrief (19 637, nr. 3596):

“Als onderdeel van het opstellen van dit rapport heeft TOELT[1] de organisatie Open Doors benaderd om te bezien of er bij hen andersoortige dan wel aanvullende informatie bekend is inzake de situatie van christenen in Syrië. Op deze manier heb ik mijn toezegging uit het tweeminutendebat d.d. 17 juni jl. gestand gedaan. In haar reactie heeft Open Doors enkele observaties over het stuk gedeeld, waaronder feedback van een Syrische journalist. Waar TOELT de informatie van Open Doors heeft kunnen verifiëren is dit betrokken bij het rapport. Dit heeft niet tot significante wijzigingen geleid.”

[1] Team Onderzoek en Expertise Land en Taal van de IND

Open Doors heeft ons laten weten, dat de IND hen niet eerder dan op 15 oktober 2026 heeft benaderd met de vraag of zij nog aanvullende informatie hebben met verzoek om binnen een week te reageren. Open Doors heeft de IND laten weten dat de gegunde tijd erg krap is en heeft maandag 26 oktober 2026 aanvullende informatie verzonden, waar onze stichting inzage in heeft gekregen. Wat de minister ‘enkele observaties’ noemt blijkt een behoorlijk uitgebreide lijst te zijn met aanvullende informatie met bronvermeldingen die stuk voor stuk een veel genuanceerder beeld schetsen dan het IND rapport en die wijzen in dezelfde richting als de hierboven genoemde informatie van ECLJ en STJ. Reeds de volgende dag heeft de minister het eindrapport naar de Tweede Kamer gestuurd.

Het beeld dat TOELT Open Doors benaderd heeft ‘als onderdeel van het opstellen van het rapport’, zoals de minister schrijft, is aantoonbaar bezijden de waarheid. Het rapport was al zo goed als gereed toen Open Doors benaderd werd. De miniser stelt wel “Waar TOELT de informatie van Open Doors heeft kunnen verifiëren is dit betrokken bij het rapport.” Het ‘kunnen verifiëren’ lijkt hier uitsluitend de tijdsfactor te zijn. Open Doors heeft gewezen op diverse openbare bronnen, waaronder het hierboven genoemde STJ rapport. Het valt te begrijpen dat TOELT dat niet in één dag kon verwerken. Het valt niet te begrijpen dat TOELT het dan maar helemaal buiten beschouwing laat. Het laat de indruk achter dat de conclusies al vaststonden voordat Open Doors een bijdrage kon leveren.

Inhoudelijk: Open Doors wijst er onder meer op, dat de IND eenzijdig het beeld schetst van een goede verstandhouding tussen kerkleiders en de interim-regering en kritische geluiden van kerkleiders negeert, zoals van de Syrisch-katholieke aartsbisschop Jacques Mourad (b.v. Aid tot het Church in Need, oktober 2025). Kort na kritische uitlatingen in Wenen in juli 2026 (Syriac Press, 24 juli 2026) verzwakte hij zijn uitlatingen (Syriac Press, 31 juli 2026), vermoedelijk onder druk van de Syrische overheid. Christenen ervaren een kloof tussen mooie woorden van de regering en verschillende kerkleiders enerzijds en de dagelijkse realiteit anderzijds (zie b.v. Atlantic Council, 25 augustus 2025, Open Doors verwijst ook naar vertrouwelijke bronnen). Open Doors bespreekt vervolgens diverse voorbeelden van systematische problemen waar christenen in diverse provincies mee te kampen hebben. Ook de informatie van Open Doors wijst er op, dat de interim-regering geen vat heeft op milities en op de eigen veiligheidsdiensten waardoor de veiligheid van christenen voortdurend onder druk staat.

Waar TOELT stelt dat geweldsincidenten tussen moslims en christenen vaak een andere aanleiding dan religie hebben (p. 5), heeft Open Doors er op gewezen dat het wel opvallend is dat moslims lang niet zo veel en ernstig geweld ervaren als christenen. Zelfs als andere, bijvoorbeeld economische, motieven een rol spelen, speelt toch mede een rol dat christenen kennelijk veel kwetsbaarder zijn, onder andere omdat geweld tegen christenen vaak ongestraft blijft. Dit laatste wordt ook bevestigd door de hierboven reeds aangehaalde bevinding uit het STJ rapport, dat door de autoriteiten georganiseerde reconciliatie bijeenkomsten een excuus lijken te zijn om af te zien van strafrechtelijke vervolging van de daders.

Op p. 10 meldt TOELT dat de veiligheid voor christenen in de provincie Idlib verbeterde. Tevens merkt TOELT op: “het zou nog verboden zijn om het huis te verlaten zonder hoofddoek en met korte mouwen. Christelijke vrouwen kunnen hier worden bespuwd als ze geen hoofddoek dragen op straat. Christenen passen zich aan volgens het bericht.” Open Doors heeft er bij aangetekend, dat er geen sprake is van veiligheid, maar van structurele onderdrukking als christenen moeten leven onder een regime waar je permanent je geloofsuitingen moet onderdrukken en vrouwen zich gedwongen islamitisch moeten kleden om fysiek geweld te voorkomen. Onze stichting wijst er in dit verband nog maar eens op, dat bij de beoordeling van een asielaanvraag niet mag worden verlangd dat een vreemdeling zich, om vervolging te voorkomen, terughoudend zal opstellen bij de uitoefening van zijn geloofsovertuiging in het land van herkomst” (ABRvS, 30 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY5578, r.o. 5; HvJ EY 5 september 2012, ECLI:EU:C:2012:518). Nu zou wel gesteld kunnen worden, dat bespuwd worden nog niet een daad van vervolging is die aanleiding geeft voor internationale bescherming, maar met die redenering wordt er aan voorbijgezien dat het wel bijdraagt aan een reëel gevoel van onveiligheid en dat niet valt uit te sluiten dat als christenen blijven weigeren om zich te conformeren aan de islamitische regels, het van kwaad tot erger gaat.

Bespreking

ECLJ, STJ en Open Doors wijzen er op dat de interim-regering een te optimistisch beeld schetst van de veiligheidssituatie van (onder meer) christenen. Er is goede reden voor twijfel of de interim-regering de gepropageerde intentie om minderheden te beschermen kan en zelfs wil waarmaken. STJ heeft gewezen op de noodzaak van diepgaander, onafhankelijk onderzoek naar de geweldadige gebeurtenissen in Al-Suqaylabiyah inclusief de rol van de autoriteiten daarin. Zonder zulk diepgaander onderzoek en zonder blijk van effectieve bescherming van christenen tegen gewapende milities in de omgeving van Al-Suqaylabiyah of elders, kan niet volgehouden worden, wat de IND wel probeert te doen, dat vervolging voor christenen in Syrië slechts incidenteel is en dat christenen in het algemeen kunnen rekenen op de bescherming van de interimregering. De IND gaat te makkelijk uit van het beeld dat de interimregering zelf probeert hoog te houden zonder in te gaan op serieuze aanwijzingen dat de autoriteiten (kennelijk bewust) een te rooskleurig beeld schetsen van de veiligheidssituatie van christenen. Dat de autoriteiten wel kerken blijken te bewaken en daarmee wel eens een aanslag weten te verijdelen (zoals het IND rapport stelt), is onvoldoende reden om er van uit te gaan dat christenen in het algemeen, ook buiten de kerken en kerkdiensten, op adequate bescherming van de autoriteten kunnen rekenen.