Ontheffing meldplicht

Bewoners van een azc of andere COA-opvang hebben een wekelijkse meldplicht. Als ze daar niet aan voldoen, kan de opvang beëindigd worden en de asielprocedure gestopt worden. Als iemand een keer niet aan de meldplicht kan voldoen, moet hij ontheffing aanvragen.

Update 3 februari 2026

NB: de meldplicht is niet altijd wekelijks. In een gezinslocatie voor uitgeprocedeerde gezinnen is die bijvoorbeeld dagelijks, zie voor meer informatie het COA infosheet meldplicht.

Reden meldplicht

De reden van de meldplicht is, dat geen opvang, weekgeld en zorgverzekering verstrekt wordt als de vreemdeling buiten beeld is geraakt. Daarom is het belangrijk altijd aan de meldplicht te voldoen. Soms is dat niet mogelijk, vanwege een afspraak bij de advocaat of bij een specialist in het ziekenhuis of om een andere belangrijke reden. In dat geval moet ontheffing worden aangevraagd bij het COA.

Regels voor ontheffing

Het COA heeft regels wanneer ontheffing verleend wordt en wanneer niet. In de praktijk is nauwelijks te achterhalen wat die regels zijn. Dit werkt willekeur in de hand. Zo werd een ontheffingsaanvraag afgewezen ‘omdat de regels alleen ontheffing toestaan voor bezoek aan het ziekenhuis en voor deelname aan een vakantieweek van VluchtelingenWerk’. Het COA infosheet meldplicht geeft enkele andere geldige redenen, namelijk advocaatbezoek en zwangerschap. In de praktijk wordt ook vrijstelling verleend voor deelname aan de jongerenkampen van Gave.

Motivatie afwijzing

Als COA een aanvraag voor ontheffing afwijst, moet dat gemotiveerd worden. Die motivering wordt in de praktijk mondeling gegeven en blijft vaak beperkt tot een toelichting als ‘de regels staan alleen ontheffing toe voor bezoek aan het ziekenhuis en voor deelname aan een vakantieweek van VluchtelingenWerk’. Bij Gave vinden we deze motivering zeer onvoldoende. Het blijft immers onduidelijk wat de regels zijn en waarom die regels zo zijn. Er mag verwacht worden dat de regels transparant en redelijk zijn.

Godsdienstvrijheid

Bij Gave maken we mee, dat geen ontheffing wordt verleend voor deelname aan een christelijke conferentie omdat ‘de regels dat niet toestaan’. Van COA mag echter verwacht worden, dat een fatsoenlijke belangenafweging gemaakt wordt. Deelname aan een christelijke conferentie valt onder de vrijheid van godsdienst en mag niet zomaar beperkt of verboden worden, enkel vanwege de wekelijkse meldplicht. Dit weegt in onze ogen extra zwaar, als de bewoner in een kwetsbare positie zit omdat zijn sociale omgeving of medebewoners niet accepteren dat hij christen is. Hetzelfde geldt uiteraard ook voor mensen die willen deelnemen aan een bijeenkomst van een andere godsdienst of levensbeschouwing.

Bezwaar en beroep

COA lijkt er van uit te gaan, dat de afwijzing van een aanvraag voor ontheffing einde verhaal is. COA toetst, naar eigen zeggen, immers aan ‘de regels’ en daar is dus kennelijk geen discussie over mogelijk. COA stelt zich ook op het standpunt dat de afwijzing van een verzoek om ontheffing meldplicht geen besluit is dat openstaat voor bezwaar en beroep. Op 24 december 2024 heeft de Raad van State uitgesproken dat die visie niet juist is. Die zaak was door Gave aangespannen namens een azc-bewoner die geen onthefing kreeg voor deelname aan een christelijke conferentie. De Raad van State heeft bepaald dat COA alsnog inhoudelijk moet ingaan op het bezwaar en daarbij artikel 6 van de grondwet (vrijheid van godsdienst) moet meewegen.

Elders melden?

Een vergelijkbare zaak is, wanneer een bewoner buiten het azc wil verblijven en voor zijn wekelijkse meldplicht wil stempelen op een azc in de buurt van het verblijfadres. Ook hiervoor kan een verzoek gedaan worden aan COA en ook in dit geval moet COA een afwijzing goed motiveren en is er de mogelijkheid van bezwaar en beroep.

Casusbespreking – criterium kwetsbaarheid

Onder ‘bezwaar en beroep’ is al verwezen naar een zaak die Gave heeft aangespannen namens een azc-bewoner die geen onthefing kreeg voor deelname aan een christelijke conferentie. Het heeft lang geduurd, maar in februari 2026 is de zaak tot een oplossing gekomen. COA heeft erkend dat de bewoner ontheffing had moeten krijgen van de meldplicht. Reden is dat de bewoner valt in een categorie kwetsbare personen:

“In het licht bezien van de individuele kwetsbaarheid aangaande uw cliënt, waarbij door het COA wordt voorzien in steun en begeleiding van uw cliënt naar – activiteiten die bijdragen aan diens – zelfredzaamheid en de toekomst, wordt het bezwaarschrift van uw cliënt kennelijk gegrond verklaard. Inzake uw cliënt wordt het primaire besluit herroepen en wordt met terugwerkende kracht alsnog de verzochte ontheffing verleend.”

Volgens het beleidskader Levensbeschouwing van COA van december 2023 (p. 16,17) “kunnen religieuze en/of etnische minderheden en bekeerlingen zich in een extra kwetsbare positie bevinden. Bekeerlingen of religieverlaters zijn mensen die recent van geloof zijn veranderd of afscheid hebben genomen van hun geloof. Religieuze/ etnische minderheden en bekeerlingen kunnen onder andere worden blootgesteld aan de risico’s op uitsluiting, isolatie, onbegrip, discriminatie en agressie. Kenmerkend voor bekeerlingen en religieverlaters is dat zij gezien worden als afvalligen en hiervoor terecht gewezen kunnen worden door leden van de groep waartoe de bekeerling of religieverlater behoorde. Ook atheïsten lopen dit risico.”

COA erkent hiermee dat de christelijke conferentie voor deze bewoner een activiteit is die bijdraagt aan zijn zelfredzaamheid en toekomst.

En toch… in de motivatie van COA speelt niet de geloofsovertuiging van de bewoner een rol, maar zijn leeftijd:

“Artikel 24 van de Opvangrichtlijn omvat allereerst een niet uitputtende opsomming van categorieën kwetsbare personen. Voorts heeft het COA diverse groepen (h)erkent als categorieën kwetsbare personen, hieronder begrepen jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar. Dit betreffen onder meer jongvolwassenen die uit de amv-opvang komen (zie rapport Inspectie van het ministerie van Justitie en Veiligheid “Sociale veiligheid van bewoners in asielzoekerscentra” d.d. 19 oktober 2018, www.officiëlebekendmakingen.nl), jongvolwassenen die voor het eerst in de opvang komen alsook jongvolwassenen die tijdens hun verblijf 18 jaar worden. Bij elke door het COA erkende kwetsbare groep kunnen risico’s worden onderscheiden die de groep specifiek loopt, bijvoorbeeld een individuele kwetsbaarheid vanuit het niet volwassen zijn.

Ingevolge artikel 18a van de Rva 2005 zorgt het COA ervoor dat tijdens het verblijf in de opvangvoorziening rekening wordt gehouden met de specifieke situatie van kwetsbare personen. Het COA beoordeelt zelfstandig of een kwetsbare asielzoeker bijzondere opvangbehoeften heeft waarbij wordt voorzien in specifieke steun en begeleiding. Het COA dient asielzoekers leefbare en veilige opvang te bieden en hen te begeleiden naar een toekomst in Nederland of daarbuiten. Dat doet het COA in samenwerking met partners in de samenleving. Activiteiten die bijdragen aan de zelfredzaamheid en toekomst van de bewoner kunnen onderdeel zijn van de steun en begeleiding. De bewoner staat bij de begeleiding centraal: het COA gaat uit van de eigen ervaringen, behoeften, talenten en vaardigheden.”

Kort samengevat zijn de volgende punten dus van belang:

• De bewoner valt in de ogen van COA in een categorie kwetsbare personen, bijvoorbeeld vanwege zijn geloofsovertuiging of leeftijd (minderjarig of jongvolwassen tot 23 jaar)
• Bij jongvolwassenen is relevant of de jongvolwasene uit de AMV-opvang is gekomen*, of hij voor het eerst in de opvang is, of dat hij als minderjarige in de opvang is gekomen en tijdens zijn verblijf meerderjarig is geworden.
  *) Het door COA genoemde inspectierapport “Sociale veiligheid van bewoners in asielzoekerscentra” van 19 oktober 2018 geeft als motivatie “De structuur en intensieve begeleiding uit de amv opvang vallen weg wat tot gevolg kan hebben dat de jongeren zich verloren voelen en beïnvloedbaar zijn.” (p. 37)
• COA werkt samen met partners in de samenleving om activiteiten aan te bieden die bijdragen aan de zelfredzaamheid en toekomst van de bewoner. Dit kan onderdeel zijn van de steun en begeleiding.
  Gave is hierin erkend als partner van COA, zoals blijkt uit de COA website voor bewoners.

Advies en ondersteuning

Het besluit is van breder belang dan alleen de deelname aan een christelijke conferentie. Het is bijvoorbeeld ook van belang voor deelname aan onze jongerenkampen. Of als een wekelijkse Bijbelstudie samenvalt met het tijdstip van de wekelijkse meldplicht. In het laatste geval moet het mogelijk zijn om ‘s avonds te melden, zoals dat ook mogelijk is voor werkenden en studerenden.

De juridische afdeling van Gave kan voor specifieke situaties advies en wellicht verdere ondersteuning bieden, neem daarvoor gerust contact met ons op.