Versobering asielopvang

Geplaatst op 25-04-2025 in Nieuws.

Minister Faber heeft 18 april een brief naar de Tweede Kamer gestuurd hoe ze de asielopvang wil versoberen. De brief geeft aanleiding tot enige verbazing. Haar idee dat asielzoekers hun eigen maaltijden koken is niets nieuws en valt ook moeilijk te zien als een versobering. Een eigen bijdrage voor medische zorg hoeft niet per sé verkeerd te zijn, maar dan verwacht je ook een plan voor de noodzakelijke verbetering van de zorg voor asielzoekers. En haar plan om asielzoekers te laten tekenen voor beëindiging van de opvang als de asielaanvraag afgewezen wordt, roept de vraag op wat ze er mee beoogt.

Maaltijden

De minister besluit dat asielzoekers zelf moeten gaan koken in plaats van de huidige verstrekking van maaltijden. Als compensatie krijgen ze wekelijks een bedrag aan eetgeld waarvan de zelf boodschappen kunnen doen.

Het is de minister kennelijk ontgaan, dat bewoners van de azc’s al sinds vele jaren hun eigen maaltijden koken en daarvoor weekgeld krijgen. In principe krijgen alle asielzoekers twee à drie weken na aanmelding van hun asielaanvraag opvang in zo’n azc. Door stelselmatig capaciteitsgebrek verblijven veel asielzoekers echter langdurig in noodopvanglocaties. In die locaties is geen kookgelegenheid en een verbouwing om kookgelegenheid te creëren is meestal een kostbare operatie. Omdat de locaties slechts een aantal maanden tot enkele jaren beschikbaar zijn is dat niet lonend. De minister zou er dus goed aan doen veel meer in te zetten op langjarige overeenkomsten met gemeenten om structureel goede opvanglocaties met kookgelegenheid voor de bewoners beschikbaar te hebben. Dat zou organisatorisch en budgettair veel meer zoden aan de dijk zetten, zoals al lange tijd door diverse instanties geadviseerd wordt.

Verder bevreemdt het, dat de minister de verplichting zelf te koken presenteert als een versobering. Ze veronderstelt blijkbaar dat de bewoners liever gebruik maken van de centrale catering dan dat ze zelf ‘moeite’ moeten doen om de eigen maaltijd te regelen. Een gedachte die nergens op gebaseerd lijkt en die haaks staat op de ervaring die wij bij Gave hebben in ons contact met asielzoekers. Mensen koken veel liever een maaltijd naar eigen smaak en keuze dan maanden- of zelfs jarenlang aangewezen te zijn op standaardmaaltijden van een cateringbedrijf.

Bijdrage zorgkosten

Asielzoekers met eigen inkomen of vermogen zijn momenteel al verplicht een eigen bijdrage te betalen voor de kosten van opvang. De minister wil nu ook een eigen bijdrage invoeren voor zorgkosten. Op zich kunnen daar goede redenen voor zijn, maar de zorg zal dan toch eerst op orde moeten zijn. Onze ervaring is in elk geval, dat asielzoekers via de GZA niet dezelfde zorg krijgen die we normaliter van de huisarts mogen verwachten. Vooral in de vele noodopvanglocaties schiet de zorg ernstig te kort, zo blijkt uit een onderzoeksrapport van december 2024. Hier is duidelijk geen versobering geboden maar verbetering.

Rechten- en plichtengesprek

Bij het begin van de opvangperiode heeft elke nieuwe bewoner een rechten- en plichtengesprek met COA. Dit gesprek gaat over de regels en begeleiding bij het wonen in de opvanglocatie. De minister wil eraan toevoegen, dat ook meteen verteld wordt dat bij afwijzing van de asielaanvraag de opvang en bijbehorende verstrekkingen gestopt worden. De minister wil ook, dat de asielzoeker hier zijn handtekening onder zet.

Op zich is het niet verkeerd om de bewoner hierop te attenderen. Dit gebeurt echter al in de begeleidingsprogramma’s van het COA. Vraag is wat het toevoegt om het er in het rechten- en plichtengesprek direct bij de instroom in de opvang over te hebben. Het lijkt weinig zinvol en effectief als je weet dat de behandeling van de asielaanvraag één tot twee jaar op zich kan laten wachten. De ‘meerwaarde’ lijkt er dan in te zitten, dat de minister wil dat de bewoner er zijn handtekening onder zet. Dit verandert echter niets in de rechten en plichten en daarbij blijft onduidelijk wat de beoogde versobering is.

We zijn er beducht voor, dat de handtekening van de asielzoeker gebruikt gaat worden als een drukmiddel. Het is niet ondenkbaar, dat geprobeerd wordt iemand te bewegen de opvang te verlaten terwijl hij in beroep is gegaan tegen een afwijzing van de asielaanvraag. Hij houdt dan recht op opvang zolang de beroepsprocedure loopt, maar dat wordt in de praktijk niet altijd gerespecteerd. Mensen worden weliswaar niet uit het azc gezet, maar we horen wel af en toe dat iemand de opvang verlaat omdat hij onder druk wordt gezet. In de toekomst kan de handtekening daarbij gebruikt worden: “Je hebt ervoor getekend dat de opvang beëindigd wordt, dus je zult moeten gaan”, zonder er op te wijzen dat er nog steeds recht is op opvang zolang de beroepsprocedure loopt.